९ महिनामा १६ खर्ब ५९ अर्ब रेमिटेन्स, बजेट धान्ने मुख्य आधार वैदेशिक आम्दानी बनेको संकेत

नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिटेन्सको प्रभाव झन् बलियो बन्दै गएको देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो नौ महिनामै नेपालमा १६ खर्ब ५९ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी विप्रेषण भित्रिएको तथ्यांकले देशको अर्थतन्त्र मुख्यतः विदेशमा रहेका नेपाली श्रमिकको कमाइमा निर्भर हुँदै गएको संकेत गरेको हो। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार रेमिटेन्स आप्रवाह अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब ३९ प्रतिशतले बढेको छ।

विशेषगरी खाडी मुलुक, मलेसिया, कोरिया तथा अन्य देशमा रोजगारीका लागि गएका नेपालीहरूले पठाएको रकमले देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति मजबुत बनाउन ठूलो योगदान दिएको छ। आयातमुखी अर्थतन्त्र, कमजोर औद्योगिक उत्पादन र न्यून निर्यातका कारण विदेशी मुद्रा आर्जनको मुख्य स्रोत अहिले रेमिटेन्स नै बनेको छ। यही कारण बजारमा तरलता वृद्धि हुनुका साथै बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप पनि बढिरहेको छ।

तर अर्थविद्हरूले रेमिटेन्समा अत्यधिक निर्भरता दीर्घकालीन रूपमा चुनौतीपूर्ण हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उत्पादनमूलक क्षेत्र कमजोर बन्दै जाँदा युवा जनशक्ति विदेश पलायन हुनु, कृषि तथा उद्योग क्षेत्रमा श्रमिक अभाव देखिनु र आयात झन् बढ्नु जस्ता समस्या पनि सँगसँगै बढिरहेका छन्। अहिले प्राप्त भइरहेको रेमिटेन्सको ठूलो हिस्सा उपभोग र घरजग्गामा खर्च भइरहेको छ भने उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी अपेक्षाकृत कम देखिन्छ।

यस अवधिमा वैदेशिक रोजगारीका लागि नयाँ श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्या पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। यसले स्वदेशमा पर्याप्त रोजगारी सिर्जना हुन नसकेको संकेत गर्छ। सरकारको आगामी बजेटले रेमिटेन्सलाई मात्र आधार मानेर अर्थतन्त्र चलाउनेभन्दा उत्पादन, कृषि, पर्यटन, ऊर्जा र उद्योग क्षेत्रमा लगानी बढाउने नीति ल्याउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। अन्यथा नेपालको अर्थतन्त्र झन् बढी वैदेशिक आम्दानीमा आश्रित बन्ने जोखिम बढ्नेछ।