प्लाटिनमबिनै सस्तो हाइड्रोजन इन्धन उत्पादन गर्ने नयाँ प्रविधि विकास

काठमाडौं । स्वच्छ तथा नवीकरणीय ऊर्जाको क्षेत्रमा ठूलो उपलब्धि मानिएको नयाँ प्रविधि वैज्ञानिकहरूले विकास गरेका छन्। अमेरिकाको ‘वासिङ्टन युनिभर्सिटी इन सेन्ट लुइस’ का अनुसन्धानकर्ताहरूले महँगो प्लाटिनम धातुको प्रयोग नगरी सस्तो र प्रभावकारी रूपमा हाइड्रोजन इन्धन उत्पादन गर्ने प्रणाली तयार पारेका हुन्। यो प्रविधिले भविष्यमा हरित ऊर्जाको लागत घटाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास गरिएको छ।

हाल विश्वभर प्रयोग भइरहेका अधिकांश ‘वाटर इलेक्ट्रोलाइजर’ प्रणालीमा प्लाटिनमजस्ता दुर्लभ र अत्यन्त महँगा धातु प्रयोग गरिन्छ। पानीलाई हाइड्रोजन र अक्सिजनमा छुट्याउने प्रक्रियामा ती धातुले महत्वपूर्ण काम गर्ने भए पनि उत्पादन खर्च अत्यधिक बढाउने समस्या रहँदै आएको थियो। नयाँ अनुसन्धानले यही चुनौती समाधान गर्ने प्रयास गरेको छ।

अनुसन्धान टोलीले प्लाटिनमको सट्टा ‘रेनियम फस्फाइड’ र ‘मोलिब्डेनम फस्फाइड’ मिश्रणबाट नयाँ प्रकारको क्याथोड तयार गरेको जनाएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यसले कम लागतमा उच्च कार्यक्षमता दिनुका साथै लामो समयसम्म स्थिर रूपमा काम गर्न सक्षम रहेको परीक्षणबाट देखिएको छ।

प्रयोगका क्रममा नयाँ प्रणालीले औद्योगिक स्तरको उच्च विद्युत घनत्वमा हजार घण्टाभन्दा बढी समय लगातार काम गरेको बताइएको छ। यस उपलब्धिलाई स्वच्छ ऊर्जा प्रविधिको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण मोडका रूपमा हेरिएको छ। हाइड्रोजन इन्धनलाई भविष्यको वातावरणमैत्री ऊर्जा स्रोतका रूपमा लिइन्छ, किनभने यसको प्रयोगबाट कार्बन उत्सर्जन हुँदैन।

विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि यो प्रविधि व्यावसायिक रूपमा सफल भयो भने सवारी साधन, उद्योग तथा ऊर्जा क्षेत्रमा जीवाश्म इन्धनमाथिको निर्भरता घट्न सक्छ। साथै, सौर्य र वायु ऊर्जाबाट उत्पादित बिजुलीलाई प्रयोग गरी ठूलो परिमाणमा हरित हाइड्रोजन उत्पादन गर्ने बाटो पनि खुल्ने अपेक्षा गरिएको छ।