मस्तिष्कसँग ‘बोल्ने’ कृत्रिम न्युरोन विकास, इम्प्लान्ट प्रविधिमा नयाँ सम्भावना

वैज्ञानिकहरूले वास्तविक मस्तिष्कका कोषहरूसँग ‘कुराकानी’ गर्न सक्ने कृत्रिम न्युरोन विकास गरेका छन्, जसले भविष्यमा मस्तिष्क इम्प्लान्ट र उन्नत कम्प्युटिङ प्रविधिमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।

यो अनुसन्धान Northwestern University का इन्जिनियरहरूले गरेका हुन् र यसको नतिजा Nature Nanotechnology मा प्रकाशित भएको छ। अध्ययन अनुसार, यी सूक्ष्म कृत्रिम न्युरोनहरूले माउसको मस्तिष्कका वास्तविक न्युरोनसँग समान गतिमा संकेत आदानप्रदान गर्न सफल भएका छन्।

अनुसन्धान टोलीले विशेष प्रकारको ‘इलेक्ट्रोनिक इन्क’ प्रयोग गरेर लचिलो पदार्थमा न्युरोन छापेका छन्। यसमा ग्राफिन र मोलिब्डेनम डाइसल्फाइडजस्ता अर्धचालक तत्व प्रयोग गरिएको छ, जसले न्युरोनजस्तै ‘स्पाइक’ संकेत उत्पन्न गर्न मद्दत गर्छ। यसले कृत्रिम न्युरोनलाई वास्तविक जैविक न्युरोनको व्यवहार नक्कल गर्न सक्षम बनाएको छ।

परम्परागत कम्प्युटर चिपहरू कडा र स्थिर संरचनामा आधारित हुने हुँदा मस्तिष्कसँग सहज रूपमा समायोजन हुन सक्दैनन्। तर नयाँ प्रविधिमा प्रयोग गरिएको लचिलो संरचनाले मस्तिष्कको जटिल र परिवर्तनशील प्रणालीसँग राम्रोसँग मेल खाने देखिएको छ।

यो उपलब्धिले ‘न्युरोमर्फिक कम्प्युटिङ’ को विकासलाई गति दिने विश्वास गरिएको छ, जसले कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणालीलाई अझ ऊर्जा–कुशल र शक्तिशाली बनाउन सक्छ। साथै, भविष्यमा यो प्रविधि मस्तिष्क–कम्प्युटर इन्टरफेस, कृत्रिम अंग नियन्त्रण, तथा Alzheimer's disease जस्ता रोगहरूको उपचारमा समेत उपयोगी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

यद्यपि वैज्ञानिकहरूले यो प्रविधि अझ प्रारम्भिक चरणमै रहेको बताएका छन्। दीर्घकालीन रूपमा मानव मस्तिष्कमा प्रयोग गर्न अझ धेरै अनुसन्धान आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ।