प्रदूषण बढेसँगै आकाशको रंग परिवर्तन: राताम्य सूर्यास्तले देखायो वातावरणीय संकट

काठमाडौं । पछिल्ला दिनहरूमा विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा सूर्यास्तको रंग झन् राताम्य, सुन्तलामय र कहिलेकाहीँ बैजनीसमेत देखिन थालेको छ। आकर्षक देखिने यो दृश्यले धेरैलाई लोभ्याए पनि यसको पछाडि गम्भीर वातावरणीय संकेत लुकेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।

वातावरणमा बढ्दो वायु प्रदूषण र सूक्ष्म कण (एरोसोल) का कारण सूर्यास्तको रंगमा यस्तो परिवर्तन देखिएको हो। धुलो, धुँवा र कालो कार्बनजस्ता कणहरूले सूर्यको प्रकाशलाई प्रभावित पार्दा निलो प्रकाश कम भएर रातो र सुन्तला रंग बढी देखिन्छ। यसले विशेषगरी शहर तथा प्रदूषण बढी भएका क्षेत्रमा सूर्यास्त अझ गाढा र चम्किलो बनाउने गर्छ।

सामान्यतया दिउँसो आकाश निलो देखिनुको कारण सूर्यको प्रकाश वायुमण्डलमा छरिने प्रक्रियासँग सम्बन्धित हुन्छ। तर साँझ पर्दा सूर्यको किरण लामो दूरी पार गरेर आउँदा चिसा रंगहरू कमजोर भई तातो रंगहरू प्रबल बन्छन्। प्रदूषण बढेपछि यही प्रभाव अझ तीव्र हुन्छ।

वनडढेलो, खडेरी तथा अत्यधिक गर्मीका कारण पनि हावामा कणहरूको मात्रा बढ्दै गएको छ। यस्ता अवस्थाले आकाशको रंग परिवर्तनलाई झन् स्पष्ट बनाउँछ। कम हावाको चलायमानता भएका दिनमा यो दृश्य अझ बढी देखिन्छ।

तर यस्तो सुन्दर दृश्यले स्वास्थ्य जोखिमसमेत संकेत गर्दछ। वायु प्रदूषणले श्वासप्रश्वाससम्बन्धी रोगहरू बढाउने, जलवायु परिवर्तनलाई तीव्र बनाउने र वातावरणीय सन्तुलन बिगार्ने खतरा बढाउँछ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार आकाशको बदलिँदो रंग पृथ्वीको भविष्यबारे चेतावनी पनि हो। मानव गतिविधिका कारण वायुमण्डलमा आएको परिवर्तनले दीर्घकालीन असर पार्ने संकेत यसले दिन्छ।

यसैले, आकर्षक सूर्यास्तको रमाइलो मात्रै होइन, यसले देखाएको वातावरणीय सन्देशलाई बुझ्न र प्रदूषण नियन्त्रणमा ध्यान दिन आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।