बडीमालिका पूजा आजदेखि सुरु : आस्था, किंवदन्ती र प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको ‘भू–स्वर्ग’मा बढ्दै भक्तजनको चाप

बाजुरा । सुदूरपश्चिमको प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य बडीमालिकामा यस वर्षको पूजा तथा मेला सोमबारदेखि औपचारिक रूपमा सुरु भएको छ। मुख्य पूजा भदौ ११ गते हुने भए पनि एकै दिन अत्यधिक भक्तजनको भीड हुने भएकाले व्यवस्थापन सहज बनाउन यस वर्ष निर्धारित समयभन्दा अगावै पूजा सुरु गरिएको हो।

बडीमालिका मन्दिर समुद्री सतहबाट करिब ४ हजार २०० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। धार्मिक आस्था, हिमाली भू–दृश्य, हरियाली पाटन, रंगीचंगी फूल र प्राचीन किंवदन्तीका कारण बडीमालिका पछिल्लो समय धार्मिक पर्यटनको प्रमुख गन्तव्य बन्दै गएको छ।

गत वर्ष मात्रै ४५ हजारभन्दा बढी भक्तजनले बडीमालिका मन्दिरको दर्शन गरेको बताइएको छ। नेपालका विभिन्न जिल्लाबाट मात्र होइन, भारतबाट समेत भक्तजन यहाँ आउने गरेका छन्। बाजुरा, डोटी र जुम्लाबाट सरकारी पूजा सामग्रीसहितका टोलीसमेत बडीमालिकामा पुग्ने परम्परा छ।

भगवती र महिषासुरको युद्धसँग जोडिएको किंवदन्ती

बडीमालिकाको धार्मिक महत्त्व केवल मन्दिरमा गरिने पूजामा सीमित छैन। यहाँका विभिन्न स्थानसँग देवी भगवती र दैत्य महिषासुरबीच भएको पौराणिक युद्ध जोडिएको जनविश्वास छ।

स्थानीय किंवदन्तीअनुसार भगवती र महिषासुरबीच युद्ध हुँदा देवीले यस क्षेत्रका विभिन्न स्थानमा आफ्नो शक्ति प्रदर्शन गरेकी थिइन्। त्यही युद्धसँग जोडिएका पदचिह्न, ढुंगा, पाटन र अन्य प्राकृतिक संरचनालाई स्थानीयवासीले धार्मिक प्रतीकका रूपमा मान्दै आएका छन्।

बडीमालिका क्षेत्रको खेतीबेती पनि यस्तै किंवदन्तीसँग जोडिएको छ। परापूर्वकालमा भगवती र महिषासुरबीच युद्ध भइरहेका बेला खेतीका लागि रोपिँदै गरेको धान युद्धकै अवस्थामा रोकिएको र आजसम्म त्यसको स्वरूप देखिने गरेको स्थानीय विश्वास छ।

त्यस्तै त्रिवेणी, २२ पाटन, धर्मद्वार, विष्णुपानी लगायतका स्थान धार्मिक तथा प्राकृतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिन्छन्। त्रिवेणी क्षेत्रमा तीन नदी वा खोलाको संगमसँगै मनोरम हिमाली दृश्य देखिन्छ। २२ पाटनमा मौसमअनुसार फुल्ने रंगीचंगी फूलले यात्रालाई अझ आकर्षक बनाउँछ।

मनोकामना पूरा हुने धार्मिक विश्वास

बडीमालिका भगवतीलाई शक्तिस्वरूपा देवीका रूपमा श्रद्धा गर्ने भक्तजनको ठूलो संख्या छ। यहाँ पूजा तथा दर्शन गरेमा मनोकामना पूरा हुने, रोगव्याधि निको हुने तथा सन्तान प्राप्ति हुनेजस्ता धार्मिक विश्वास रहिआएको छ।

हरेक वर्ष जनैपूर्णिमाको अघिल्लो दिन अर्थात् साउन शुक्ल चतुर्दशीमा मुख्य पूजा हुने परम्परा छ। मुख्य पूजाका क्रममा टाढाटाढाबाट आएका भक्तजनले लामो यात्रा र कठिन भौगोलिक अवस्था पार गर्दै देवीको दर्शन गर्ने गरेका छन्।

गत वर्ष नेपाली सेनाले प्यागोडा शैलीमा बडीमालिका माताको नयाँ मन्दिर निर्माण गरेपछि क्षेत्रको धार्मिक तथा पर्यटकीय आकर्षण थप बढेको स्थानीयवासीको भनाइ छ।

कसरी पुग्ने बडीमालिका ?

बडीमालिका पुग्ने यात्रा सामान्य पर्यटकीय गन्तव्यको जस्तो सहज छैन। बाजुरा सदरमुकाम मार्तडीसम्म सडकमार्गबाट पुग्न सकिन्छ। त्यसपछि बडीमालिका क्षेत्रतर्फको यात्रा मुख्यतः पैदलमार्गबाट गर्नुपर्छ।

मार्तडीबाट उकालो हिमाली भूभाग हुँदै विभिन्न पाटन पार गरेर बडीमालिका पुगिन्छ। बाटोमा मौसम छिटो परिवर्तन हुने, अक्सिजनको मात्रा कम हुने तथा उचाइका कारण लेक लाग्ने समस्या हुन सक्ने भएकाले पर्याप्त तयारी आवश्यक हुन्छ।

यात्रामा स्थानीय गाइड, आवश्यक खाद्यान्न, न्यानो कपडा, प्राथमिक उपचार सामग्री र मौसमअनुसारका उपकरण लिएर जानु उपयुक्त मानिन्छ। यात्रुको स्वास्थ्य अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै प्रशासन तथा स्थानीय तहले उद्धारको व्यवस्था पनि मिलाएका छन्।

मेलालाई सुरक्षित बनाउन १४ बुँदे निर्णय

बडीमालिका नगरपालिकाका प्रमुख अमरबहादुर खड्काका अनुसार मेला सुरक्षित, व्यवस्थित र मर्यादित बनाउन १४ बुँदे निर्णय गरिएको छ। मन्दिर जाने बाटोमा संकेत चिह्न, साइनबोर्ड तथा सूचना पाटी राखिनेछ।

धार्मिक क्षेत्रको पवित्रता कायम राख्न मेला क्षेत्रमा मदिरा, लागूपदार्थ तथा मासुजन्य वस्तु निषेध गर्ने निर्णय गरिएको छ। लेक लाग्ने, बिरामी पर्ने वा अन्य आपत्कालीन अवस्था सिर्जना भए तत्काल उद्धार गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ।

जिल्ला प्रशासन, स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय, जिल्ला अस्पताल तथा स्वास्थ्य कार्यालयबीच समन्वय गरी स्वास्थ्य तथा उद्धार व्यवस्थापन गर्ने तयारी गरिएको छ। आवश्यक परे नेपाली सेनाले समेत उद्धार व्यवस्थापनमा सहयोग गर्ने जनाइएको छ।

फोरजी टावर सञ्चालनको तयारी

दुर्गम बडीमालिका क्षेत्रमा यस वर्ष सञ्चार सेवा विस्तारलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ। मेला सुरु हुनुअघि नै नेपाल टेलिकमको फोरजी टावर सञ्चालनमा ल्याउने तयारी गरिएको हो।

भौगोलिक विकटता र सडकको अभावका कारण उपकरण ढुवानीमा समस्या भएपछि साउन २६ गते हेलिकप्टरमार्फत उपकरण त्रिवेणी पाटनसम्म पुर्याइएको थियो। तर खराब मौसमका कारण उपकरण र प्राविधिक टोलीको व्यवस्थापनमा ढिलाइ भएको थियो।

नेपाल टेलिकमका अनुसार प्राविधिक टोली यसअघि बडीमालिका पुगेर फर्किसकेको छ। अहिले त्रिवेणी पाटनबाट टावर निर्माणस्थलसम्म उपकरण पुर्याउने काम भइरहेको छ। प्रशासनले मेला अगावै सञ्चार सुविधा उपलब्ध हुने अपेक्षा गरेको छ।

‘नेपालको स्विट्जरल्यान्ड’ भन्दै चर्चा

प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण बडीमालिकालाई पछिल्लो समय नयाँ पुस्ताका पर्यटक तथा साहसिक यात्रुबीच पनि चर्चित गन्तव्यका रूपमा हेरिन थालेको छ। रास्वपाका वरिष्ठ नेता तथा प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाहले यसअघि धनगढीमा चुनावी अभियानका क्रममा बडीमालिकालाई ‘नेपालको स्विट्जरल्यान्ड’का रूपमा उल्लेख गरेपछि पनि यसको चर्चा थप बढेको थियो।

हिमालको मनोरम दृश्य, विशाल हरिया पाटन, मौसमी फूल, दुर्लभ वन्यजन्तु तथा धार्मिक किंवदन्तीले बडीमालिकालाई अन्य हिमाली गन्तव्यभन्दा फरक बनाएको छ।

यहाँ डाँफे, मुनाल, कस्तुरीलगायतका दुर्लभ चराचुरुङ्गी तथा वन्यजन्तु पाइने बताइन्छ। धार्मिक आस्था र प्राकृतिक सौन्दर्यको यही संयोजनका कारण बडीमालिकामा पछिल्ला वर्ष पर्यटक तथा भक्तजनको संख्या निरन्तर बढिरहेको छ।

यस वर्ष पनि पूजा सुरु भएसँगै बडीमालिका जाने भक्तजनको संख्या दिनप्रतिदिन बढ्ने अनुमान गरिएको छ। दुर्गम भूगोल, कठिन पैदलयात्रा र मौसमको चुनौतीबीच पनि आस्था बोकेर पुग्ने हजारौँ भक्तजनका लागि बडीमालिका धार्मिक गन्तव्य मात्र नभई नेपालको हिमाली प्राकृतिक सम्पदाको अनुपम परिचयसमेत बनेको छ।