आज राति स्वयम्भूको आकाशमा देखिँदैछ बुद्धको आकृति ? यस्तो छ ‘दिव्यरश्मी’को पुरानो विश्वास

काठमाडौं । आज राति काठमाडौंको स्वयम्भू क्षेत्रमा आकाशतर्फ देखिने भनिएको विशेष प्रकाश तथा बुद्धको आकृतिजस्तो दृश्यबारे सामाजिक सञ्जालमा चर्चा चुलिएको छ। यससँगै स्वयम्भूमा राति नै पुगेर उक्त दृश्य हेर्नेहरूको चासो बढेको छ।

तर यो चर्चा यस वर्षको मात्र होइन। स्वयम्भूसँग जोडिएको ‘दिव्यरश्मी’ हेर्ने पुरानो धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वास काठमाडौंमा लामो समयदेखि प्रचलित रहेको पाइन्छ। पुराना विवरणअनुसार गुंला महिनामा स्वयम्भूमाथि विशेष रश्मी देखिने र त्यसमा स्वयम्भू महाचैत्यको प्रतिछाया देखिने विश्वास छ। यस्तो दृश्यलाई भक्तजनले भगवानको दर्शन वा शुभ संकेतका रूपमा लिने गरेका छन्।

विशेषगरी काठमाडौंमा मनाइने पञ्चदानको अघिल्लो रात स्वयम्भूमा उक्त रश्मी हेर्न मानिसहरू रातभर बस्ने र ठूलो भीड लाग्ने गरेको विवरणसमेत भेटिन्छ। धार्मिक आस्थासँग जोडिएको यो परम्पराले स्वयम्भूलाई रातको समयमा पनि विशेष आकर्षणको केन्द्र बनाउँदै आएको छ।

स्वयम्भू आफैंमा बौद्ध धर्मको महत्वपूर्ण तीर्थस्थल हो। काठमाडौं महानगरपालिकाका अनुसार स्वयम्भू महाचैत्यलाई ‘स्वयं उत्पत्ति भएको’ पवित्र भूमिसँग जोडिन्छ। स्वयम्भूको उत्पत्तिसम्बन्धी परम्परागत कथामा कमलबाट ज्योतिरूप स्वयम्भू प्रकट भएको र त्यसबाट प्रकाश फैलिएको वर्णन पाइन्छ।

विज्ञानले के भन्छ?

आकाशमा देखिने यस्तो आकृति भने धार्मिक व्याख्यासँगै प्राकृतिक प्रकाश–छायाको घटनाका रूपमा पनि बुझिन्छ। पुरानो विवरणमा स्वयम्भू वरिपरिका झिलिमिली बत्तीका किरण बादलमा परेर आकृतिजस्तो छाया बन्न सक्ने धारणा पनि उल्लेख छ।

त्यसैले कसैले यसलाई बुद्धको दिव्य दर्शन मानेर श्रद्धापूर्वक हेर्न सक्छन् भने कसैले प्रकाश, बादल र छायाको प्राकृतिक प्रभावका रूपमा व्याख्या गर्न सक्छन्।

तर विश्वास जे भए पनि, आज राति स्वयम्भूको डाँडातर्फ मानिसको नजर भने अवश्य पर्नेछ—आकाशमा बुद्धको आकृति देखिन्छ कि प्रकाश र बादलको खेल मात्र हुन्छ, त्यसको प्रतीक्षामा धेरैको ध्यान स्वयम्भूतर्फ हुनेछ।