नासाले माथिल्लो वायुमण्डलको अध्ययन गर्न ५ लाख डलरसम्म पुरस्कार दिने

काठमाडौं । अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासा (NASA) ले पृथ्वीको अत्यन्त पातलो माथिल्लो वायुमण्डलको अवस्था मापन गर्न सक्ने नयाँ प्रविधि विकासका लागि ५ लाख अमेरिकी डलरसम्म पुरस्कार दिने भएको छ।

नासाले अगस्ट १९ देखि ‘अर्बिटल क्ल्यारिटी च्यालेन्ज’ नामक प्रतिस्पर्धा सुरु गरेको हो। यो कार्यक्रममार्फत कम लागतमा पृथ्वीको थर्मोस्फियर क्षेत्रमा वायुमण्डलीय घनत्व, चाप वा ड्र्याग मापन गर्न सक्ने प्रविधि विकास गर्ने उद्देश्य राखिएको छ।

पृथ्वीको वायुमण्डल विमान उड्ने उचाइमा मात्र सीमित हुँदैन। त्यसको धेरै माथि थर्मोस्फियर क्षेत्रमा समेत अत्यन्त न्यून घनत्वमा ग्यासहरू रहेका हुन्छन्। त्यही क्षेत्रबाट गुज्रिने लो अर्थ अर्बिट (LEO) का भू–उपग्रहहरूमा वायुमण्डलीय ड्र्यागको प्रभाव पर्न सक्छ।

विशेषगरी सूर्यबाट आउने ऊर्जा र अन्तरिक्ष मौसममा हुने परिवर्तनका कारण माथिल्लो वायुमण्डल तात्ने र फैलिने गर्छ। यसले निश्चित उचाइमा वायुमण्डलको घनत्व बढाउन सक्छ। घनत्व बढ्दा उपग्रहले थप वायुमण्डलीय प्रतिरोध सामना गर्नुपर्ने हुन्छ, जसले समयसँगै यसको गति र कक्षामा परिवर्तन ल्याउन सक्छ।

नासाका अनुसार अहिले प्रयोग भइरहेका महँगा वैज्ञानिक उपकरणमा मात्र निर्भर नभई ठूलो संख्यामा व्यावसायिक अन्तरिक्षयानमा समेत जडान गर्न सकिने सस्तो र व्यावहारिक प्रविधि आवश्यक छ। धेरै स्थानबाट प्राप्त तथ्यांकले माथिल्लो वायुमण्डल र सौर्य गतिविधिबीचको सम्बन्ध बुझ्न तथा उपग्रहको कक्षीय ड्र्यागसम्बन्धी पूर्वानुमान सुधार्न सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

प्रतिस्पर्धा तीन चरणमा सञ्चालन हुनेछ र बढीमा चार विजेता अवधारणालाई अगाडि बढाइने नासाले जनाएको छ। विजेताले कुल ५ लाख डलरसम्म पुरस्कार पाउन सक्नेछन्। नासाले प्रतिस्पर्धापछि उत्कृष्ट प्रविधिलाई निःशुल्क परीक्षण उडानको अवसरसमेत उपलब्ध गराउने योजना बनाएको छ।

यो कार्यक्रम नासाको ‘टेकलिप प्राइज’ अन्तर्गत सञ्चालन भएको हो। अन्तरिक्षमा उपग्रहको संख्या तीव्र रूपमा बढिरहेका बेला उनीहरूको कक्षा सुरक्षित र सटीक रूपमा व्यवस्थापन गर्न माथिल्लो वायुमण्डलको अवस्था बुझ्नु झन् महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ।