अन्नपूर्णको काखमा खयरभारानी : ४ हजार ६३० मिटर उचाइमा चिच्याएर मागिने ‘एउटा वर’

रहस्यमय खयरतालको किनारमा देवीको थान, जनैपूर्णिमामा देशका विभिन्न ठाउँबाट पुग्छन् भक्तजन

म्याग्दी । हिमालको काखमा पुग्दा आकाश झन् नजिक देखिन्छ। हावामा चिसोपन बढ्दै जान्छ, हरिया डाँडा पछाडि पर्दै जान्छन् र अगाडि देखिन थाल्छन् सेता हिमाल। त्यही हिमाली संसारको बीचमा एउटा यस्तो धार्मिकस्थल छ, जहाँ भक्तजन पूजा गर्न मात्र पुग्दैनन्, आफ्ना मनका इच्छा देवीसमक्ष चिच्याएर सुनाउँछन्।

यो हो—खयरभारानी।

म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–५ स्थित पाउद्वार क्षेत्रबाट पदयात्रा गर्दै पुगिने, अन्नपूर्ण साउथ हिमालको फेँदीमा रहेको खयरतालको किनारमा अवस्थित खयरभारानी थान धार्मिक आस्था र प्राकृतिक सौन्दर्यको अद्भुत संगम हो। समुद्री सतहदेखि करिब ४ हजार ६३० मिटर उचाइमा रहेको यो स्थल जनैपूर्णिमाका बेला विशेष रूपमा जीवन्त बन्ने गर्छ।

हिमालको फेँदीमा पुग्ने तीर्थयात्रा

खयरभारानी पुग्नु आफैँमा एउटा साहसिक तीर्थयात्रा हो। भक्तजनहरू खोप्रालेक हुँदै खयरखोलासम्म पुग्छन् र त्यहाँ बास बसेर बिहानै उच्च हिमाली पदमार्गतर्फ उकालो लाग्छन्।

उकालो चढ्दै जाँदा वातावरण परिवर्तन हुँदै जान्छ। तलका बस्ती र जंगल विस्तारै हराउँदै जान्छन्। चारैतिर हिमाली भू-दृश्य फैलिन्छ। अन्ततः अन्नपूर्ण साउथको फेँदीमा रहेको खयरताल देखिन्छ। तालको किनारमै देवी खयरभारानीको पवित्र थान छ।

जनैपूर्णिमाका दिन यहाँ बिहानैदेखि भक्तजन पुग्ने गर्छन्। कतिपयले लामो पदयात्राको थकान बिर्सेर देवीको दर्शन गर्छन् भने कतिपय आफ्नो मनोकामना पूरा हुने विश्वास बोकेर उच्च हिमाली भूभागसम्म आइपुग्छन्।

‘एउटा मात्र वर’ माग्ने परम्परा

खयरभारानीको धार्मिक परम्परामा सबैभन्दा रोचक पक्ष हो—चिच्याएर वर माग्ने चलन।

स्थानीय जनविश्वासअनुसार देवीसमक्ष आफ्नो इच्छा प्रकट गर्दै चिच्याएर वर मागेमा मनोकामना पूरा हुन्छ। तर यहाँ एउटा विशेष मान्यता छ—एकपटकको यात्रामा एउटा मात्र वर माग्नुपर्छ।

कसैले सन्तानको कामना गर्छन्, कसैले धनसम्पत्ति। कसैले सुख, शान्ति र सुस्वास्थ्य माग्छन् भने कतिपयले वैदेशिक रोजगारी वा सेनामा भर्ती हुने इच्छा लिएर देवीको शरणमा पुग्छन्।

आफूले माग्न चाहेको वर पुजारीलाई बताएपछि पुजारीले भक्तजनका तर्फबाट चिच्याएर वर मागिदिने परम्परा रहेको स्थानीय धार्मिक विश्वास छ।

मनोकामना पूरा भएपछि पुनः खयरभारानीमा पुगेर देवीलाई धन्यवाद दिँदै ‘वर फिर्ता’ गर्ने प्रचलनसमेत रहेको छ।

रहस्य बोकेको खयरताल

खयरभारानीको धार्मिक महत्वसँगै यहाँको प्राकृतिक विशेषताले पनि आगन्तुकलाई आकर्षित गर्छ।

करिब १० हजार वर्गमिटर क्षेत्रमा फैलिएको खयरताल वरिपरि कुनै ठूलो पानीको मुहान स्पष्ट देखिँदैन। स्थानीयवासीका अनुसार ताल कहिल्यै नसुक्ने विश्वास छ। यही कारण खयरताललाई धार्मिक रहस्यसँग समेत जोडेर हेर्ने गरिन्छ।

तालको किनारमा रहेको खयरभारानी थानभित्र एउटा अनौठो शिला राखिएको छ। स्थानीय धार्मिक मान्यताअनुसार तालमा भेटिएको उक्त शिलालाई देवी भारानीको प्रतीक मानेर थानभित्र स्थापना गरिएको हो। हालको थान भने २०६९ सालमा पुनर्निर्माण गरिएको हो।

किंवदन्ती र आस्थाको संगम

खयरभारानीसँग जोडिएका स्थानीय किंवदन्ती पुस्तौँदेखि सुनिँदै आएका छन्। हिमाल, ताल र देवीस्थानलाई एउटै धार्मिक शक्तिको प्रतीकका रूपमा हेर्ने स्थानीय परम्परा यहाँ अझै जीवित छ।

यहाँको आस्थामा प्रकृति र देवी छुट्टाछुट्टै छैनन्। हिमाल देवीको संरक्षणको प्रतीक हो, ताल देवीको उपस्थितिको रहस्य र उच्च हिमाली भूभाग भक्तजनको आस्था परीक्षण गर्ने तीर्थयात्राको बाटो।

त्यसैले खयरभारानी केवल एउटा मन्दिर होइन; स्थानीयका लागि यो प्रकृति, विश्वास, परम्परा र मनोकामनाबीचको सम्बन्ध जोड्ने पवित्र स्थल हो।

जनैपूर्णिमामा बढ्छ चहलपहल

जनैपूर्णिमाका दिन खयरभारानीमा धजा, अक्षता, फूल, गहना, सुन–चाँदी, नरिवल तथा पाठा चढाएर पूजा गर्ने प्रचलन छ।

म्याग्दीबाहेक पर्वत, बागलुङ, कास्की र काठमाडौँलगायत जिल्लाबाट पनि भक्तजन यहाँ पुग्ने गरेका छन्। भक्तजनको सहजताका लागि पाउद्वारवासीले चन्दा सङ्कलन गरेर पाउद्वारदेखि खयरलेकसम्म धार्मिक पदमार्ग र चौतारा निर्माण गरेका छन्। खोप्रा र खयरखोलामा समेत भक्तजनका लागि बसोबासको व्यवस्था मिलाइने गरेको छ।

खयरभारानीसँगै जाग्छन् अरू तीर्थस्थल

जनैपूर्णिमाको अवसरमा म्याग्दीका अन्य उच्च हिमाली धार्मिकस्थलमा पनि भक्तजनको चहलपहल बढ्छ। अन्नपूर्ण गाउँपालिका–८ को नाङ्गी बाराही, रघुगंगा गाउँपालिका–८ को करिब ४ हजार ५०० मिटर उचाइमा रहेको रिखार, वडा नं. ७ को कालीबराह ताल, नौली बाराही र घराम्दीको पेरीभारानीलगायत स्थलमा पनि पूजा तथा दर्शनका लागि भक्तजन पुग्ने गर्छन्।

बराह, बाराही तथा भारानीका ताल र मन्दिरमा पुगेर पूजा गरी वर मागेमा मनोकामना पूरा हुने जनविश्वास छ।

अन्ततः खयरभारानीको यात्रा एउटा प्रश्नसँगै टुङ्गिन्छ—के माग्ने?

किनकि यहाँ धेरै वर माग्ने चलन छैन।

हिमालको नीरव वातावरणमा देवीसमक्ष एउटा मात्र इच्छा राखिन्छ। त्यसपछि फर्किन्छ भक्तजन—मनमा विश्वास बोकेर, कुनै दिन आफ्नो त्यो एउटै वर पूरा हुने आशामा।

त्यसैले अन्नपूर्णको काखमा रहेको खयरभारानी धार्मिक आस्थाको केन्द्र मात्र होइन, हिमालसँग संवाद गर्न जाने एउटा अद्भुत नेपाली तीर्थयात्रा पनि हो।