एआईले लाखौँ रोजगारी बदल्न सक्छ, तर मानवको भूमिका सकिँदैन : बिल गेट्स

काठमाडौं । माइक्रोसफ्टका सहसंस्थापक बिल गेट्सले कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को तीव्र विकासले आगामी वर्षहरूमा विश्वको रोजगारी र अर्थतन्त्रमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने बताएका छन्।

गेट्सका अनुसार एआईले ग्राहक सेवा, बिक्री, सफ्टवेयर विकास, कानुन, स्वास्थ्य सेवा, तथ्याङ्क विश्लेषणलगायत अहिले मानिसले गर्दै आएका धेरै काम आफैं गर्न सक्ने अवस्थामा पुग्दैछ। यसको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव प्रवेश तह र मध्यम तहका रोजगारीमा पर्न सक्ने उनको चिन्ता छ।

उनले एआईका कारण रोजगारी गुम्ने जोखिमसँगै नयाँ अवसर पनि सिर्जना हुने बताएका छन्। एआईले मानिसको क्षमता बढाउँदै स्वास्थ्य, शिक्षा, विज्ञान र अनुसन्धानमा ठूलो प्रगति ल्याउन सक्ने उनको धारणा छ।

गेट्सले भविष्यमा कृत्रिम बौद्धिकतासँगै रोबोटको प्रयोग पनि तीव्र हुने बताएका छन्। निर्माण तथा आतिथ्य क्षेत्रजस्ता शारीरिक श्रम आवश्यक पर्ने काममा समेत रोबोटको प्रयोग बढ्दै जाँदा मानव श्रमको माग परिवर्तन हुन सक्ने उनको अनुमान छ।

तर सबै काम एआई वा रोबोटले विस्थापित गर्न नसक्ने गेट्सको भनाइ छ। विशेषगरी हेरचाह, शिक्षा, मानसिक स्वास्थ्य सहयोग र मानिसबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध आवश्यक पर्ने क्षेत्रमा मानवीय भूमिकाको महत्व कायम रहने उनको विश्वास छ।

एआईका कारण मानिसको रोजगारी विस्थापित भए कम्पनी तथा सरकार दुवैले त्यसको सामाजिक प्रभाव व्यवस्थापन गर्नुपर्ने गेट्सले बताएका छन्। उनले स्वचालनबाट प्राप्त आम्दानीमा कर लगाएर त्यसबाट प्रभावित कामदारलाई पुनः सीप विकास र सामाजिक सहयोग उपलब्ध गराउने अवधारणासमेत अघि सारेका छन्।

गेट्सले एआईको विकासबाट हुने फाइदा विश्वभर समान रूपमा वितरण हुन नसके आर्थिक असमानता अझ बढ्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनका अनुसार एआई आफैंमा समस्या होइन, तर यसको विकासभन्दा समाज र सरकारको तयारी निकै पछाडि परे त्यसले ठूलो चुनौती सिर्जना गर्न सक्छ।

उनले एआईबाट स्वास्थ्य, शिक्षा र उत्पादनशीलतामा अभूतपूर्व सुधार ल्याउन सकिने सम्भावना देखिए पनि साइबर सुरक्षा, जैविक जोखिम तथा प्रविधिको दुरुपयोगप्रति पनि विश्व सचेत हुनुपर्ने बताएका छन्।

गेट्सको निष्कर्षमा, एआईले मानिसको काम खोस्ने मात्र होइन, मानिसले काम गर्ने तरिका नै परिवर्तन गर्नेछ। अबको चुनौती एआईलाई रोक्नु भन्दा त्यसबाट हुने परिवर्तनका लागि समयमै समाज, शिक्षा प्रणाली, रोजगारी बजार र सरकारलाई तयार पार्नु रहेको उनको धारणा छ।